Minder.nl Marktupdate

De belangrijkste ontwikkelingen van de afgelopen 2 weken

Na drie maanden oorlog en een geblokkeerde Straat van Hormuz bereikten de VS en Iran afgelopen weekend een akkoord. De gasprijs daalde in drie handelsdagen met 15 procent. De grootste prijsval sinds het uitbreken van het conflict. Maar de markt is voorzichtig. De ondertekening moet nog plaatsvinden, de schade aan Qatarese LNG-installaties is groot en Iran en de VS zijn het nog niet eens over de toekomst van de vaarroute.

Gas

Eerst: terug naar af

Nog geen twee weken geleden leek de situatie eerder te verslechteren dan te verbeteren. Nieuwe Amerikaanse aanvallen op Iran als vergelding voor het neerhalen van een helikopter boven de Straat van Hormuz. Dit joeg de gasprijs weer omhoog naar bijna €49/MWh. Het staakt-het-vuren leek opnieuw tot een einde te komen. De markt reageerde, maar met minder heftigheid dan eerder in het conflict.

Dan: het akkoord

Afgelopen weekend kantelde het beeld volledig. Pakistan's premier maakte bekend dat de VS en Iran overeenstemming hebben bereikt over een definitieve beëindiging van de vijandelijkheden op alle fronten, inclusief Libanon. Het akkoord wordt op 19 juni formeel ondertekend in Zwitserland. Onderdeel van de deal: opheffing van de Amerikaanse marineblokkade op Iraanse havens en volledige heropening van de Straat van Hormuz. President Trump voegde daaraan toe dat de vaarroute vrijdag volledig toegankelijk zou zijn en tolvrij.

De gasprijs reageerde onmiddellijk. In drie handelsdagen daalde de TTF met circa 15 procent, naar rond de €42/MWh. Het laagste niveau sinds april. Een forse beweging, maar de markt is verre van terug bij af. Vóór het uitbreken van het conflict stonden de prijzen aanzienlijk lager.

Waarom de markt nog niet juicht

De voorzichtigheid is begrijpelijk. De formele ondertekening moet nog plaatsvinden en de betrokken partijen hebben zich eerder onvoorspelbaar getoond. Bovendien is heropening van de Straat niet hetzelfde als herstel van de aanvoer. De schade aan 's werelds grootste LNG-exportfaciliteit in Qatar is aanzienlijk en zal niet van de ene op de andere dag hersteld zijn.

Een bijkomende complicatie: de VS en Iran zijn het nog niet eens over de toekomst van de vaarroute zelf. Washington stelt dat de Straat na heropening tolvrij zal zijn. Iran denkt daar anders over. Teheran erkent dat schepen de eerste zestig dagen gratis door kunnen varen, maar wil daarna een vergoeding.

Deze verschillende visie is een van de knelpunten die tijdens vervolgonderhandelingen moet worden opgelost. Voor de energiemarkt is het relevant: ook als de Straat fysiek heropent, is daarmee nog niet gezegd dat de aanvoer van LNG zonder extra kosten of risico's verloopt.

De opslagsituatie blijft zorgelijk

Ondanks de prijsdaling verandert er voorlopig weinig aan de onderliggende balans. De Europese gasopslag staat op circa 38 procent, de Nederlandse vulgraad op zo'n 22 procent, waarbij alleen Norg merkbare voortgang laat zien terwijl we midden in de periode zitten waarin we normaal gesproken aanvullen.

Ondertussen neemt de concurrentie om LNG-cargoes toe. Aziatische importeurs, met name China en Japan, zijn na maanden van terughoudendheid weer actief aan het kopen. De Aziatische LNG-invoer trekt aan richting het hoogste niveau in vijf maanden. Europa blijft de grootste bestemming voor Amerikaans LNG, maar het aandeel krimpt.

Positieve noot: de Amerikaanse gasproductie groeit door naar recordniveaus. Volgens de Amerikaanse energiedienst EIA richting 111 miljard kubieke voet per dag in 2026.

Elektriciteit, spotmarkt en meer

Elektriciteit lange termijn

De termijnprijzen voor stroom volgden gas omlaag na het nieuws over het akkoord. Dat geeft enige ruimte, maar de prijzen blijven hoog vergeleken met de periode vóór het conflict. De richting van de markt de komende weken hangt sterk af van hoe snel de LNG-aanvoer daadwerkelijk herstelt en of het akkoord standhoudt.

Een structureel signaal dat los staat van de geopolitiek: netbeheerder TenneT waarschuwde vorige week dat de leveringszekerheid van elektriciteit in Nederland vanaf 2030 significant verslechtert. Zonder aanvullende maatregelen kunnen tekorturen oplopen naar 37 tot 46 uur per jaar tegen 2035 terwijl de Nederlandse norm maximaal vier uur is. De oorzaak is dat ons elektriciteitsverbruik stijgt door verdere elektrificatie, terwijl het vermogen van gas- en kolencentrales afneemt. Zon, wind en batterijen groeien, maar vullen het gat niet volledig op.

Nederlandse energiemix: wind in de hoofdrol

In de week van 7 tot 13 juni voorzagen hernieuwbare bronnen gemiddeld in 74 procent van de Nederlandse elektriciteitsvraag. Wind was daarin de grote aanjager. Wind op land en op zee waren samen goed voor ruim 53 procent van de totale opwek. Zonnestroom droeg daar nog eens 33 procent aan bij. Gas en kolen waren daardoor maar beperkt nodig en verzorgden samen circa 30 procent van de vraag.

Ter vergelijking: zonder afschakeling van zon en wind zou het aandeel hernieuwbaar zelfs op 80 procent zijn uitgekomen. Dat Nederland netto ook nog 26 procent van zijn opgewekte stroom exporteerde, geeft aan hoe ruim het aanbod deze week was.

Het is een momentopname, maar wel een veelzeggende. Op winderige weken zoals deze heeft Nederland nauwelijks fossiele opwek nodig. (Bron: Martien Visser)

CO₂-emissierechten

De markt voor emissierechten liet deze week een opvallende beweging zien. Terwijl gas- en stroomprijzen scherp daalden na het VS-Iran akkoord, steeg de CO₂-prijs juist. De verklaring: emissierechten bewegen op dit moment mee met de aandelenmarkten, die het vredesakkoord positief ontvingen.

Daar zit een logische redenering achter. Een heropende Straat van Hormuz betekent lagere energieprijzen en die geven de Europese economie een impuls. Een aantrekkende economie betekent meer industriële activiteit. Dus ook meer CO₂-uitstoot en meer vraag naar rechten.

De weken daarvoor was de markt opvallend stilgevallen. Handelaren namen een afwachtende houding aan, wachtend op twee dingen: duidelijkheid over het Midden-Oosten én de details van de aankomende ETS-hervorming die de Europese Commissie in juli presenteert.

Of de stijgende beweging doorzet, hangt af van hoe de vredesonderhandelingen zich verder ontwikkelen en wat Brussel in juli aankondigt.

Weer en spotprijzen

De komende dagen wordt het zomers warm. Vrijdag spant de kroon met een verwachte temperatuur van 35 graden. Voor de stroommarkt is het weerplaatje veelzeggend. Zon is de komende dagen ruim beschikbaar. Vrijdag tot en met dinsdag worden 8 tot 16 zonuren verwacht. Dat kan de middagprijzen op de spotmarkt omlaag drukken.

Wind is echter de grote afwezige. Dat zou betekenen dat er 's avonds, wanneer de zon wegvalt en de stroomvraag door airconditioning hoog blijft, weinig goedkope windstroom beschikbaar is. Gascentrales moeten dan bijspringen en met de gasprijs die weliswaar gedaald is maar nog altijd hoog staat, vertaalt zich dat mogelijk in hogere avondprijzen.

Het patroon van de afgelopen weken zet zich dus waarschijnlijk voort: goedkope middaguren, duurdere avonden.