Minder.nl Marktupdate

De belangrijkste ontwikkelingen van de afgelopen 2 weken

De gasmarkt heeft een nieuwe drempel overschreden. Het is de vijfde week op rij met een prijsstijging. Inmiddels is de situatie in het Midden-Oosten complexer geworden met de inname van de Hanish-eilanden door Houthi-rebellen. Ondertussen beconcurreren Europa en Azië elkaar voor hetzelfde alternatieve aanbod van LNG uit Australië en de VS.

Gas

De gasmarkt heeft een nieuwe drempel overschreden. De TTF piekte opnieuw op het hoogste niveau sinds december 2022. Het is de vijfde week op rij met een prijsstijging, en sinds begin september is de gasprijs al met ruim 14 procent gestegen.

De directe aanleiding is opnieuw het Midden-Oosten, maar de situatie is complexer geworden. Naast de aanhoudende blokkade van de Straat van Hormuz, met soms maar vier doorvarende schepen op een dag, speelt nu ook de Bab-el-Mandeb een rol. Houthi-rebellen namen de strategisch gelegen Hanish-eilanden in, zo'n 160 kilometer boven deze zeestraat die Europa verbindt met de rest van de wereld.

Saudi-Arabië sloot tijdelijk een cruciale oliepijplijn na drone-aanvallen. Een gepland overleg tussen Iran en Golfstaten over heropening van de Straat van Hormuz werd op het laatste moment uitgesteld.

Over de precieze situatie in de Straat bestaat veel onduidelijkheid. Wie is er in controle? En hoeveel verkeer gaat er nog doorheen? Het is moeilijk te duiden. Wat wel zeker is: verzekeringspremies en scheepvaartkosten zijn fors gestegen en dat werkt uiteindelijk door in de uiteindelijke kostprijs van LNG.

Concurrentie met Azië

Een nuance die belangrijk is om de huidige prijsvorming te begrijpen: van het LNG dat Qatar en de Verenigde Arabische Emiraten normaal exporteren, gaat maar een klein deel naar Europa. De directe impact van de Hormuz-blokkade op de Europese gasaanvoer is daardoor beperkter dan soms gesuggereerd wordt. Wat de prijs wél omhoog drijft, is de indirecte concurrentie: Europa en Azië beconcurreren elkaar voor hetzelfde alternatieve aanbod van LNG uit Australië en de VS. Bij een koude winter kan die concurrentie alleen maar heviger worden.

Opmerkelijk is het grote prijsverschil met de VS. De Europese gasprijs ligt inmiddels bijna drie keer zo hoog als begin dit jaar, terwijl de Amerikaanse gasprijs nauwelijks is gestegen. Dat illustreert hoe kwetsbaar Europa's positie is in de huidige markt.

Opslagen blijven nog altijd achter

De Nederlandse gasopslag staat op circa 52 procent. Nog altijd onder het gemiddelde voor dit seizoen en dat op een moment dat de voorraden normaal gesproken bijna op hun maximum zouden zitten. Inmiddels verlaagde het kabinet het vuldoel met tien procentpunt. Het kabinet verwacht met 64 procent gevulde opslagen zonder grote problemen de winter door te kunnen komen

Onderhoud aan Noorse gasinstallaties voegt een extra onzekerheidsfactor toe aan de winterbalans. De Europese Commissie stelt dat er geen onmiddellijk risico is voor de gaslevering deze winter, maar erkent tegelijkertijd dat een aanhoudende verstoring van de Golfaanvoer de situatie snel kan verslechteren zo vlak voor de stookperiode.

Elektriciteit, spotmarkt en meer

Elektriciteit: de termijnprijzen

De termijnmarkt voor elektriciteit ging vorige week stevig omhoog. Het contract voor inkoopjaar 2027 steeg met 7 procent. De belangrijkste oorzaak is de hogere gasprijs, die direct doorwerkt in de kosten van gasgestookte elektriciteitsproductie. Zolang de aanvoer van LNG verstoord blijft, houdt dat ook de stroomprijzen voor langere termijn hoog.

Daarnaast speelde Frankrijk een rol. Stakingen bij EDF beperkten de productie uit waterkracht, terwijl lage rivierstanden de productie van kerncentrales flink beperkten.

De prijs van CO₂-emissierechten is verder gestegen en ligt inmiddels boven €88 per ton. Een belangrijke oorzaak is de grotere inzet van kolencentrales. Door de hoge gasprijs is elektriciteit produceren met kolen momenteel vaker aantrekkelijker. Omdat kolencentrales meer CO₂ uitstoten, neemt tegelijkertijd de vraag naar emissierechten toe.

Ook de kolenprijs loopt op. Naast de hoge gasprijs zorgt een aantrekkende vraag vanuit Azië voor extra prijsdruk. Zolang gas relatief duur blijft, kunnen kolencentrales een grotere rol houden in de Europese stroomproductie.

Elektriciteit: terugblik

De spotmarkt liet vorige week opnieuw grote prijsverschillen zien. Door weinig wind en zon waren conventionele centrales hard nodig om aan de vraag te voldoen. Donderdag liep de elektriciteitsprijs tijdens de avondpiek kort op tot €605/MWh. Vrijdag volgde opnieuw een hoge piek van ruim €320/MWh.

Donderdag bepaalden vooral kolencentrales de prijs, terwijl vrijdag ook duurdere gascentrales moesten bijspringen.

Weer en verwachte opwek

Voor de komende periode wordt een wisselend beeld verwacht. De eerste dagen blijven vrij bewolkt, met weinig zon en matige wind. De productie uit zon en wind zal daardoor naar verwachting beperkt blijven.

Vanaf volgende week kan dat veranderen. De weersverwachtingen wijzen op meer zon en temperaturen rond 20 tot 22 graden, maar tegelijkertijd weinig wind. Als deze verwachting uitkomt, kan veel zonneproductie de spotprijzen overdag drukken.

Bij weinig wind zijn dan opnieuw gascentrales nodig. Met de huidige hoge gasprijs blijft daardoor het risico bestaan op een groot verschil tussen relatief goedkope middaguren en dure avonduren.